Devre Kesici Nedir ve Nasıl Çalışır?

Devre kesici, tıpkı evinizdeki sigortanın elektrik akımı aşırı yüklendiğinde atması gibi, piyasadaki aşırı alım veya satım baskısını geçici olarak durdurur.

1. Çalışma Prensibi

Borsa İstanbul’da (BIST), devre kesiciler genellikle iki aşamalı çalışır:

Tetikleyici Mekanizma: Bir hisse senedinin fiyatı, belirli bir referans fiyata (genellikle bir önceki günün kapanış fiyatı veya gün içindeki ağırlıklı ortalama fiyat) göre önceden belirlenmiş bir limitin üzerine çıktığında veya altına düştüğünde devre kesici otomatik olarak tetiklenir.
İşlem Durdurma: Tetiklenme anında, ilgili hisse senedinin alım satım işlemleri geçici olarak durdurulur.

2. Amaç: Paniği Önlemek

Devre kesicinin temel amacı, piyasadaki panik alımlarını (yükseliş) veya panik satışlarını (düşüş) önleyerek yatırımcılara durumu değerlendirme ve rasyonel kararlar alma süresi tanımaktır.

Hızlı düşüşlerde, yatırımcılar bir “güvenlik ağı” olduğunu bilerek daha sakin kalabilir.
Hızlı yükselişlerde ise, fiyatı köpürten spekülatif işlemleri durdurarak gerçek fiyat oluşumuna imkan tanır.

3. İşlem Akışı ve Süreç

Devre kesici tetiklendiğinde süreç genellikle şu şekilde ilerler:

Durdurma: İşlem durdurulur (Genellikle 15-30 dakika aralığında bir süre).
Emir Toplama: Bu duraklama süresi boyunca, piyasa katılımcılarının yeni alım satım emirleri toplanır. Ancak bu emirler anında eşleşmez.
Fiyat Belirleme: Sürenin sonunda, toplanan emirler dikkate alınarak hisse senedi için bir yeni denge fiyatı belirlenir.
Yeniden Başlama: Hisse senedi işlemleri yeni denge fiyatından yeniden başlar.

Türkiye’de Uygulama

Borsa İstanbul’da, devre kesici uygulaması hem hisse bazında (belirli bir hisse senedindeki aşırı hareketler) hem de endeks bazında (tüm piyasayı etkileyen genel bir düşüş veya yükseliş) uygulanabilir. Ancak, BIST’te ağırlıklı olarak hisse bazında düzenlemeler daha sık devreye girer.